Mossel

(Mytilus edulis)

Mosselen zijn weekdieren, die vooral in de kustgebieden leven. In de Oosterschelde en de Waddenzee komen zij in grote aantallen voor. In het voorjaar en de zomer vindt de voortplanting plaats. Miljoenen larven komen dan vrij en zwemmen in de kustgebieden en zeearmen rond. Na ongeveer een maand begint de schelp zich te ontwikkelen en zinkt het zogenaamde mosselzaad onder het gewicht van hun schelp naar de bodem. Met behulp van byssusdraden (ook wel de baard genoemd) hechten zij zich vast aan de zeebodem, aan voorwerpen of aan elkaar. Het voedsel van de mossel bestaat uit planktonalgen, die zij bemachtigen door het langsstromende zeewater te filteren. Mosseltjes van ongeveer 1 centimeter groot noemt men mosselzaad. Wanneer de mosselen circa 4 tot 5 cm lengte hebben, worden ze zogenaamde 'halfwasmosselen' genoemd. Na ongeveer twee jaar zijn de mosselen 6 tot 7 centimeter groot en geschikt voor de verkoop als consumptiemossel.

Zijn er alleen mosselen als de 'r' in de maand is?

Het mosselseizoen loopt van juli tot mei, dus niet alleen als de 'r' in de maand zit. Verse mosselen zijn al verkrijgbaar vanaf de tweede helft van juli, daarna gaat de vangst bijna het hele jaar door tot de tweede helft van april in het jaar daarop. Slechts drie maanden, van half april tot half juli, moet de consument zich tevreden stellen met diepgevroren mosselen of conserven. Vers zijn ze dus bijna altijd te koop.

Zeeuwse mosselen?
Maar ze komen toch ook uit de Waddenzee?

Mosselen komen in Nederland voor in twee gebieden: de Oosterschelde en de Waddenzee. Het zijn beide typische getijdegebieden (natuurlijke werking van eb en vloed) die door hun specifieke natuurlijke milieu en het biologisch evenwicht ideale kweekplaatsen zijn voor mosselen. Hoewel veel mosselen afkomstig zijn uit de Waddenzee, kan er toch gesproken worden over de 'Zeeuwse' mossel, omdat deze mosselen hun eindstation krijgen in de Oosterschelde. Alle mosselen die in Nederland worden verhandeld worden in deze Oosterschelde verwaterd. Verwateren betekent: zandvrij spoelen. Door het verwateren in de Oosterschelde krijgt de mossel het predikaat 'Zeeuws' mee.

Zijn er elk jaar even veel mosselen?

De twee kweekgebieden voor mosselen: de Waddenzee en de Oosterschelde omvatten samen zo'n 6.000 ha. De mosselproductie is afhankelijk van allerlei natuurlijke factoren, zoals stroomsnelheid, storm en ijsgang, beschikbaarheid van mosselzaad en aanbod van levend voedsel in het water. Ook cultuurtechnische elementen spelen een rol, zoals de wijze waarop mosselen worden uitgezaaid, de selectie van de kweeklocaties en de maatregelen tegen natuurlijke vijanden als zeesterren. Al deze factoren kunnen er toe leiden dat de opbrengsten per jaar verschillen. Het beschermde milieu van de Oosterschelde heeft door de jaren heen een tamelijk constante mosselproductie gegeven. De ingebruikneming van de stormvloedkering heeft geleid tot een sterke stabilisatie van de Oosterschelde. De Waddenzee, die meer bloot staat aan de soms grillige invloeden van de natuur, geeft daarentegen een grotere wisseling in productie.

Zit er nog zand in de mosselen?

Bij het opvissen van de volwassen mosselen van de kweekpercelen krijgen deze vaak slib en zand in de schelp. Om dit kwijt te raken worden de mosselen nadat ze verkocht zijn vervoerd naar beschutte plaatsen in de Oosterschelde ten oosten van Yerseke, de zogenaamde verwaterplaatsen. Dit zijn ondiep gelegen percelen, waar bij hoog water ongeveer 3 meter water staat, en die bij laag water bijna droog vallen. Er is weinig golfslag, de stroomsterkte is beperkt en het zeewater is zuiver. De harde, vlakke en veenachtige bodem is een ideale ondergrond voor het natuurlijk zandvrij maken van de mossel.

Komen mosselen via de afslag op de markt?

De mosselkwekers bieden hun lading mosselen ter verkoop aan op de veiling. Dus niet zoals bij andere vissoorten op de afslag. Voorafgaand aan de verkoop worden de aangevoerde ladingen gekeurd door het Productschap Vis. Deze keuring bestaat uit het analyseren van een uit de lading genomen monster van 2,5 kilo. Dit houdt in het meten van de schelpgrootte, tellen van het aantal mosselen, vaststellen van het netto vleesgewicht en het percentage tarra (losse schelpen, pokken, groen, krabben en zeesterren). Het resultaat van de bemonstering wordt op een bord in de veiling aangekondigd, waarna handelaren in verse mosselen en conservenbedrijven via een elektronisch systeem kunnen bieden op de aangeboden partijen. De hoogste bieder heeft de lading gekocht. In het seizoen zijn de handelaren dagelijks op de veiling te vinden om mosselen in te kopen.

Hoe worden mosselen verwerkt?

De mosselkweker brengt zijn verkochte mosselen van de veiling naar het verwaterperceel van de nieuwe eigenaar van de mosselen (mosselverwerkende groothandel) in de Oosterschelde. Hier spoelt de mossel zich in ongeveer een week tijd, door de werking van eb en vloed, zandvrij. De verwaterpercelen kunnen daarnaast gezien worden als de natte pakhuizen van de mosselverwerkende bedrijven. De mosselhandelaar vist de mosselen hier weer op als hij ze nodig heeft voor zijn klanten. Aan de wal worden de mosselen wederom verwaterd, onttrost, ontdaan van de baard en andere onrechtmatigheden, gesorteerd en verpakt. Gedurende het hele proces wordt de mossel gekoeld. De verpakte mosselen worden vervolgens per koeltransport bij de klanten afgeleverd.

Hoe lang kan ik de mosselen bewaren?

Op de verpakking van de mosselen treft u in ieder geval een verpakkingsdatum aan. Steeds vaker is er ook een T.H.T.-datum (tenminste houdbaar tot) op de verpakking aan te treffen. Van het moment van verpakking tot het moment van consumptie zit een houdbaarheidstermijn van 4-6 dagen, voor wat betreft de traditionele verpakkingen. Uiteraard moeten de mosselen dan wel onder juiste condities bewaard zijn (temperatuur niet boven de 7 graden). Op de meeste verpakkingen is de T.H.T.-datum aangegeven.

Kan ik ongekookt meteen zien welke er goed zijn?

Wanneer u mosselen uit de verpakking haalt, dan is het niet onverstandig gelijk de goede van de slechte exemplaren te scheiden voordat u ze kookt. Wijd openstaande mosselen, zo vers uit het pak of de zak, zijn meestal dood. In dat geval moet u de open mosselen weggooien. U kunt eenvoudig controleren of ze echt dood zijn. Hou daarvoor de open mosselen met de bolle kant onder de koude kraan en tik tegelijkertijd even tegen de schelp. Sluit de mossel zich, dan is deze nog levend en kan gewoon gegeten worden.

Wat doe ik met gekookte mosselen die dichtblijven?

Tijdens het koken gaan de mosselen open staan. Dat zijn de mosselen die u kunt eten. Zijn er ook exemplaren bij die na het koken dicht blijven? Open deze dan apart met een mesje. De mossel blijft dicht doordat hij een krachtigere sluitspier heeft. Hij moet een handje geholpen worden. Heel incidenteel gaat het hier om een slikmossel, een mossel die vacuüm gezogen is met slik. Open de mossel daarom boven een apart bord en niet boven de pan.

Hoe komt het dat sommige mensen ziek worden van mosselen?

Sommige mensen zijn overgevoelig voor mosselen. Het eten van mosselen leidt bij hen tot huidirritatie, misselijkheid e.d. De overgevoeligheid heeft te maken met mossel-eiwitten. Mensen die licht-allergisch zijn voor mosselen, zullen hier alleen last van hebben bij het begin van het seizoen (juli en augustus). In de maanden met de 'r' in de maand loopt het percentage eiwit iets terug. Wanneer deze overgevoeligheid zich openbaart, kan het drinken van een glas melk vaak verlichting brengen. Overigens dient het eten van mosselen verder helaas afgeraden te worden.
Economische aspecten van de Zeeuwse mosselcultuur.

Hoe gezond zijn mosselen?

Mosselen zijn rijk aan hoogwaardige voedingsstoffen als mineralen, vitaminen en eiwitten. Zij bevatten per gewicht veel eiwit en slechts 1% vet. Bovendien behoort dit tot de categorie van de onverzadigde vetzuren, zodat het eten van mosselen niet leidt tot verhoging van het cholesterolgehalte. Verder hebben mosselen een hoog jodiumgehalte en bevatten zij seleen, koper en ijzer

Voedingswaarde mossel per 100 gram:

Kcal: 57,0

Kjoules: 242,0

Eiwit: 10,0g

Vet: 1,0g

Koolhydraten: 2,0g

Fosfor: 250,0mg

IJzer: 6,0mg

Natrium: 300,0mg

Kalium: 300,0mg

Vitamine A: 0,05mg

Vitamine B1: 0,15mg

Vitamine B2: 0,17mg

Vitamine B6: 0,02mg

Vitamine C: 2,0mg

Water: 85,0g